|
|
|
Mos ėshtė koha qė tė ndryshojmė mėnyren e investimit tė parave tė buxhetit jo vetėm pėr vitin qė vjen por dhe pėr vitin e 5-tė pas tij? |
|
| |
|
|
|
|
|
Intervistė me Agron Lamko, ambjentalist, Instituti i Kėrkimeve Bioteknologjike |
|
| |
|
|
|
|
|
Duhet patjeter ,jo vetėm njė pėrfshirje e legjislacionit nė kuadėr tė BE-sė, por dhe implementimi i kostuar i tij. Kostoja ėshtė jashtėzakonisht e madhe".
Qė ka njė kosto tė madhe , kjo dihet . Por dhe tė ardhurat nga taksat pėr mjedisin , ku njė tė ardhur tė mirė po sjell ajo mbi karburantet , nuk janė tė pakta . Duke mos qėnė ekonomistė po bėjmė njė llogari tė tė thjeshtė pėr rreth 7 lekė pėr litėr qė po paguhet vetėm nė ccdo litėr karburant .
Nė Tiranė llogariten rreth 300 mijė makina , por po marrim nė konsideratė qė lėvizin nė ditė 100 mijė dhe harxhojnė , pėr rrugėtim Brenda qytetit , njė harxhim prej 3 litra karburant . Pėr vetėm kėto tre litra , shteti , mbledh nė ditė mbi 15 mijė euro , ndėrsa nė muaj mbi 450 mijė euro . Dhe kėto vetėm pėr njė tė tretėn e makinave qė janė regjistruar nė kryeqytet . Po nga rrethet qė lėvizin dhe qė , vetėm nė Tiranė kyjnė ccdo ditė bnga 10 deri nė 30 mijė tė tjera , me rrugė dhjetra e qindra kilometra ? A shkojnė kėto para pėr mjedisin ? Mbetet pėr tu parė . |
|
| |
|
|
|
|
Miliona ton naftė kthehet nė shishe plastike , shumica e tė cilave nuk riciklohen. Pėr shembul , nė SHBA, norma kombėtare pėr riciklimin e PET ėshtė vetėm 23,1 pėr qind , mė poshtė normės 39,7 pėr qind ka arritur njė dekadė mė parė. |
|
| |
|
|
|
|
|
GDP nuk na jep tė dhėna pėr mirėqėnien sepse ajo nuk mund tė llogarisė shterimin e kapitalit njerėzor apo natyror. Kjo gjė ėshtė harruar kur flitet pėr zhdukjen e sistemeve apo njohurive lokale ekonomike, pėr rrallimin e pyjeve,tokave nėn ujė apo fermave, pėr shterimin e naftės, mineraleve apo tė ujrave nėntokėsore, pėr vdekjet, shkatėrrimet e sjella nga luftrat dhe katastrofat natyrore.Dhe gjithashtu GDP nuk llogarit koston e ndotjes dhe tė pėrfitimeve jashtė tregut tė shitjes, lidhur kjo me shėrbimet ndaj ekosistemeve tė siguruara nga vetė natyra . |
|
| |
|
|
|
|
Sa kosto ekonomike e financiare ka ruajtja e mbrojtja e kėtyre ekosistemeve ? Ēfarė kosto mbart shfrytėzimi tyre dhe sa rėndon kjo nė ekonomitė e vendeve sot dhe sa mė e madhe do tė jetė nesėr ? |
|
| |
|
|
|
|
|
Mjedisi ėshtė trashėgimisht global , me jeten e ekosistemeve , ndotjen e ajrit , ujrat ndėrkufitarė dhe njė atmosferė qė ėshtė e tė gjithėve . Prandaj qeveritarėt , politikanė vendimmarrės duhet jo vetėm tė monitorojnė por dhe tju japin pėrgjigje ēėshtjeve tė mjedisit me njė qeverisje vendore tė lidhur e tė koordinuar edhe me atė globale . Pėr mė tepėr qė mjedisi ėshtė i lidhur ngushtėsisht me zhvillimin ekonomik . sepse , siē thotė njė studjues , ekonomia ėshtė njė wholly-owned subsidiary e ekologjisė . . Pra e varur tėrėsisht prej mjedisit . |
|
| |
|
|
|
|
|
Nisma Financiare e Programit tė OKB-sė pėr Mjedisin, financuar nga Ministria Gjermane e Arsimit dhe Kėrkimeve Shkencore ka publikuar studimin "Ekspertiza klimatike si njė faktor zhvillimi i konkurrencės". |
|
| |
|
|
|
|
|
- Njė televizor harxhon mė tepėr se 120 kwh energji nė vit , duke prodhuar 54 kg CO2;
- Lavatriēja - rreth 2000 kwh = 910 kg CO2.
- Tharėsja elektrike e rrobave nė vit mbi 1,079 kwh = 803 kg.CO2.
- Njė larėse enėsh ( lavastovilje) - 512 kwh = 235 kg CO2.
- Soba elektrike harxhon mesatarisht nė vit 975 kwh = 726 kg.CO2.
- Njė mikrovalė , po nė vit - 209 kwh = 156 kg.CO2.
- Frigoriferi - 1,079 kwh = 803 kg.CO2.
- Njė kompjuter - mbi 262 kwh -195 kg CO2.
- Printeri - 45 kwh = 35 kg CO2.
- Vetėm karikimi i celularit kėrkon nė vit 9 kwh = 7 kg kg CO2
- Kondicioneri - 2,800 kwh = 2080 kg CO2.
- Ngrohėsja e ujit - 2,700 kwh - 2040 kg CO2
- Ndriēimi i banesės - 1,400 kwh - 1045 kg.CO2. |
|
| |
|
|
|
|
Me mbi 11 miliardė ton dyoksid karboni (CO2) , tė ardhur nga djegja e qymyreve pėr prodhim energjie elektrike , ėshtė shkaku i parė qė influencon ngrohjen globale tė planetit me 41% tė emetimeve botėrore . |
|
| |
|
|
|
|
|
Letėr e C. FLAVIN , President i WORLDWATCH , drejtuar Sekretarit tė Pėrgjithshėm tė OKB |
|
| |
|
|
|
|
Avantazhet e projektit pėr Enel janė tė qarta: ndėrtimin e njė centrali nė Shqipėri nė vend tė Italisė do tė thotė se kompania nuk ka pėr tė blerė emisionet, duke shpėtuar midis 232,5 dhe 325.5milion euro mė vit (nė varėsi tė emisioneve tė karbonit dhe tė ēmimit tė tregut tė tyre ). |
|
| |
|
|
|
|
|
G. Gardner dhe T . Prugh
Nga INSTITUTI WORLDWATCH |
|
| |
|
|
|
|
Pėrgatitur nė bashkėpunimin midis CEE Bankwatch Network dhe qendrės EDEN |
|
| |
|
|
|
|
|
American Dream nuk u ndėrtua pa punė e pa energji. Sot 1000 familje amerikane shfrytėzojnė energji sa pėr 3200 familje europiane. A e justifikon kjo edhe ndotjen e mjedisit qė nesėr do tė kėrkojė vlera financiare akoma mė tė mėdha ? |
|
| |
|
|
|
|
Ndėrkohė qė analistė dhe vendimmarrės tė shumtė janė tė ndėrgjegjshėm pėr njė tė ardhme me rezerva tė pakta ujore, pak janė ato qė bėjnė lidhjen e logjikshme qė njė e ardhme me pak ujė do tė thotė njė e ardhme me pak ushqim. |
|
| |
|
|
|
|
Si mund tė ndihmojnė mė shumė IFIs (Institucionet Ndėrkombėtare tė Financės)
(Raport i organizates Bank Watch per investimet dhe problemet e tyre ne Shqiperi) |
|
| |
|
|
|
|
Pėr cilat investime e kam fjalėn? Pėr tė gjitha kėto investime tė politikės sė sotme qė po aprovohen me njė vrull tė pa kontrolluar, qė po bėhen pa treguar tė vėrtetėn ekologjike, pa studim sipas strategjise ekonomike dhe mjedisore, pa asnjė analizė tė kostos ekonomike mjedisore. |
|
| |
|
|
|
|
|
Studime tė fundit rezultojnė se shkatėrrimi nga ndryshimi I klimės globale mund tė barazohet me 8 % tė output-it global ekonomik tė kėtij fund shekulli. Raporti tregon gjithashtu, sipas Bankės Botėrore, rreth 39 vende pėsuan njė rėnie prej 5 % e mė shumė nė pasuri kur u morėn masa, gjithashtu edhe humbjet nė mjedis, siē janė prerjet e pyejeve pa kriter, shterimi I burimeve tė pa rinovueshėm dhe dėmėt nga emetimi dioksidit tė karbonit. Pėr 10 vėnde rėnia arrin nga 25 % nė 60 %. |
|
| |
|
|
|
|
Vendimet e rėndėsishme, sidomos kur kemi tė bėjmė me njė problem jetik pėr tė ardhmen e gjirit tė Vlorės, me pasoja tė rėnda jo vetėm pėr mjedisin bregdetar, por edhe pėr turizmin e moralin e banorėve, merren nė gjendje tė qetė, larg trysnisė sė interesave tė ngushta tė pushtetarėve a tė pasuesve tė tyre. |
|
| |
|